Sława debiutanckiego filmu Xaviera Dolana znacznie wyprzedziła samo dzieło. Zanim Zabiłem moją matkę (2009) trafił do szerszej dystrybucji, zdobył liczne nagrody na międzynarodowych festiwalach (w tym trzy w Cannes), stał się kanadyjskim kandydatem do Oskarów, a młodego twórcę prasa okrzyknęła „cudownym dzieckiem kina”. I rzeczywiście wyobrażenie sobie 19-letniego geniusza, skupiającego w jednej osobie role reżysera, scenarzysty, producenta i aktora, imponuje. Tym bardziej, że samo dzieło charakteryzuje zaskakująca dojrzałość.

Zabiłem moją matkę mówi o trudnych doświadczeniach dojrzewania, które wpływają na relacje matki i syna. 16-letni Hubert (przekonywujący Xavier Dolan) żywi do samotnie wychowującej go matki skrajne uczucia: miłość i nienawiść. Na pierwszy rzut oka zdaje się, że to nienawiść dominuje, przejawiając się w codziennych wybuchach złości, burzliwych kłótniach, czy aroganckich odzywkach. Jednak tuż pod warstwą wrogości, kryje się wrażliwość, prawdziwe przywiązanie i szczera potrzeba bliskości. Z tego powodu Hubert na zmianę odpycha, by po chwili wzbudzać sympatię. I nie chodzi tu tylko o widza, ale także od jego matkę. Zasada odpychania-przyciągania  określa ich wzajemne relacje. Gdy jedno chce się zbliżyć, drugie je odpycha. I tak na zmianę przez cały film. Jednocześnie nie ma tu jednoznacznie określonego winnego. Raz Hubert w przypływie nastoletniej frustracji przekracza wszelkie granice, okrutnie wydzierając się na matkę, innym razem to ona okazuje swą złość, ujawniając nierzadko swą ignorancję i zwyczajny brak zainteresowania życiem swego syna. Zdaje się, jakby tylko podczas kłótni byli w stanie ze sobą komunikować, a nie podczas normalnych rozmów, w których padają nic nie znaczące pustosłowia. Tak napięta sytuacja nie może trwać długo i w efekcie matka (wraz z nieobecnym dotychczas ojcem), postanawia wysłać Huberta do szkoły z internatem. Wbrew jej oczekiwaniom to wcale nie rozwiązuje problemów, lecz bardziej je komplikuje. W Hubercie wzmaga gniew i ogromny żal do matki.

Godna uwagi w debiucie Dolana jest jego dojrzałość. Przedstawione w filmie postaci są złożone, niejednoznaczne i przede wszystkim bardzo ludzkie (z ich wszystkimi zaletami i wadami). Mimo narastającego gniewu pomiędzy matką i synem, widać jednocześnie miłość, którą do siebie czują. W tak skomplikowanej relacji jest to uczucie, które nieraz niczym ość staje im w gardle, wzbudzając wyrzuty sumienia. Reżyser nie stara się stawać po czyjejś ze stron, choć widać, że bliższy jego sercu jest los Huberta. Niewątpliwie wynika to z na wpół autobiograficznego charakteru opowieści i silnym związkiem między nim a nastoletnim Hubertem. Xavier Dolan napisał tą historię, będąc jeszcze w liceum, a następnie mając 17 lat skonstruował scenariusz. Dwa lata później film był gotowy i rozpoczął swe ekranowe życie. Imponujące dokonanie jak na tak młodego człowieka.

Poza dojrzałą treścią Zabiłem moją matkę charakteryzuje się wyrazistą i przemyślaną formą. W główny nurt historii wplecione zostały czarno-białe ujęcia video pamiętnika bohatera, utrzymane w atmosferze spowiedzi. Nieraz pojawiają się ujęcia w zwolnionym tempie, odnoszące się do klimatu filmów Wonga Kar-wai’a, do czego Dolan sam się przyznaje. Jednak to nie hongkoński artysta zdaje się mieć największy wpływ na Zabiłem moją matkę. Zaskakującą zbieżność tematu, treści, a nawet biografii dostrzec można w 400 batach Francois Truffaut. Podobnie jak film Dolana to również był debiut, który również wzbudził ogromne uznanie. Oba dzieła mówią o trudnościach dorastania (choć wiek bohaterów znacznie się różni) i skomplikowanych relacjach z rodzicami. W końcu w obu matka (nie ojciec) jest obiektem skrajnych uczuć syna i to ona, a nie ojciec, zostaje przez niego uśmiercona (w rozmowie z nauczycielem). Podobieństwa między filmami dostrzec można również w obrazowaniu różnic panujących w domach Huberta i jego chłopaka Antonina. Podobnie jak u Francois Truffaut  dom głównego bohatera (w 400 batach dom Antoine Doinela, w Zabiłem moją matkę dom Huberta) jest ciasną (wizualnie i dosłownie) przestrzenią, którą wypełniają kłótnie, a dom jego przyjaciela cechuje pogodność i beztroska. Finałowe ujęcie – ucieczka z internatu i scena nad wodą (morze u Truffaut i jezioro u Dolana) – ostatecznie już spaja ze sobą oba dzieła. I mimo, że nowofalowy debiut Francuza był o niebo lepszy, Kanadyjczyk jest na dobrej drodze (co udowodnił kolejnym filmem – Wyśnionymi miłościami, 2010), by stać się wybitnym twórcą współczesnego kina.

Film dostępny w polskiej dystrybucji.

Zabiłem moją matkę / J'ai tué ma mère / I Killed My Mother

Xavier Dolan

2009