Przypowieści moralne – Rohmer 1920-2010

Pierwszym z filmowych cykli Erica Rohmera były sześcioczęściowe Przypowieści moralne, zainicjowane przez dwa krótkie filmy z 1963 roku. Pierwszym z nich była Piekarka z Monceau, dwudziestokilkuminutowy film, który w zasadzie ustanowił tak styl, jak i treść kolejnych części.

Jest tu znane również z innych dzieł Rohmera podporządkowanie obrazu słowu, które zdradza swe literackie pochodzenie. Bohaterowie są rozgadani, a nade wszystko szczegółowo analizujący swe zachowania. Wciąż mówią o swoich uczuciach, często składając deklaracje, które później nie znajdują miejsca w rzeczywistości. To ciekawy zabieg Rohmera, by bohaterowie mówili jedno, a czynili drugie. Jest w tym dużo ironii, ale nie tej złośliwej, lecz wynikającej z troski i darzenia swoich bohaterów ciepłym uczuciem. Jest w tym również psychologiczna prawda oraz szczególny zmysł obserwacji. Stąd może wybór jednego temat, który przewodzi wszystkim filmom cyklu. Są to pełne słów, gestów, nieporozumień i gier związki między kobietą a mężczyzną.

W Piekarce z Monceau bohater (Barbet Schroeder – producent wczesnych filmów Rohmera i późniejszy reżyser) wspomina czasy studiów prawniczych, gdy spotkał piękną Sylvie. Mijał ją na ulicy codziennie, ale nie odważył się ją zagadać. W końcu nadarzyła się okazja, by zamienić z dziewczyną parę zdań. Obiecała mu, że umówi się z nim przy kolejnym spotkaniu na ulicy, lecz pech sprawia, że Sylvie przepada. Bohater przechadza się uliczkami, włóczy się po targu w nadziei, że znowu wpadnie na wymarzoną dziewczynę. Tak się jednak nie dzieje, ale jego uwagę zwraca dziewczyna, pracująca w piekarni. Student zaczyna interesować się nowopoznaną Jacqueline, myśląc jednocześnie jak zemścić się za ironię losu, która go spotkała.

Druga i nieco dłuższa z moralnych przypowieści – Kariera Zuzanny – przedstawia historię trójki studentów. Głównym bohaterem jest Bertrand, który monologami z off-u prowadzi fabułę, dzieląc się z widzem swoimi myślami. A dotyczą one historii spotkanej przypadkowo Zuzanna, którą poderwał jego przyjaciel Guillaume. W ciągu miesięcy wzajemne relacje trójki znajomych stale będą się zmieniać, wywołując w bohaterze skrajne uczucia.

przypowieci-moralne-2

Bohater opowiada historię z perspektywy czasu, mając już wiedzę i otrzymując naukę płynącą z tej właśnie historii. Stąd pewnie może pozwolić sobie na lekką ironię wobec siebie i wydarzeń, które przeżył. Bertrand na przestrzeni czasu zmienia swoją opinię na temat tytułowej Zuzanny, którą z początku miał za dziewczynę brzydką, łatwą do zmanipulowania i wykorzystania. Podobnie zmienia zdanie o swym przyjacielu Guillaume – playboy’u – którego podziwia i gardzi zarazem za rzekome doświadczenie w miłosnych podbojach. Jego wyrachowane i w rzeczywistości okrutne zachowanie w stosunku do Zuzanny oraz jej uczuć z perspektywy czasu okażą się bardziej szczeniackimi zabawami niedojrzałego chłopca niż podbojami Don Juana, za którego chce uchodzić.

Bertrand nie jest jednak jedynie biernym obserwatorem. Na przestrzeni całej historii jego stosunek do Zuzanny zmienia się w zależności od sytuacji, w której się znalazł. Raz jest to litość i współczucie wywołane nieszczerymi intencjami Guillaume’a, o których dziewczyna nie wie, innym razem wyrzuty sumienia z powodu uczestniczenia (niejako wbrew woli) w zabawach jej uczuciami. Pojawia się również złość i niechęć do Zuzanny, która mimo złego traktowania godzi się na nie, wybacza, a potem, gdy związek się rozpada, sama szuka nowych partnerów. Takie bogactwo psychologiczne w tak prostej historii! I to bez uwikłania się w jakiekolwiek wewnętrzne rozterki.

Piekarka z Monceau / La boulangère de Monceau / The Baker of Monceau / 1963
Kariera Zuzanny / La carrière de Suzanne / Suzanne’s Career / 1963
Eric Rohmer